به گزارش طلوع سیاست، کتاب «ما از پریدگان، ما از پرندگان» عنوان تازهترین اثر دکتر محمدرضا خالصی، استاد دانشگاه، نویسنده، پژوهشگر، شاعر، خوشنویس و منتقد ادبی است که در قالب یازده مقاله تحلیلی و انتقادی در شعر منصور اوجی، به زیور طبع آراسته و روانه بازار کتاب شده است. این کتاب، که سیویکمین اثر مکتوب این چهره فرهیخته محسوب میشود، از سوی انتشارات پرتورخشید در ۳۰۴ صفحه به چاپ رسیده و در حوزهی نقد ادبی معاصر ایران جایگاهی درخور تأمل دارد.
این مجموعه، نتیجه سالها تأمل، تتبع و گفتگو با جهان فکری و شاعرانهی منصور اوجی است؛ شاعری از تبار تامل و تأثر، و صدایی از دل شیراز کهن، که در کشاکش مرگ و هستی، اندیشه را به سرود بدل ساخته است.
انگیزه نگارش کتاب از زبان مؤلف:
در مقدمهای ژرف و صمیمی، نویسنده ضمن شرح رابطه دیرینه خود با آثار منصور اوجی، انگیزهی نگارش و انتشار این اثر را چنین بیان میدارد:
“… سالها اشعار آن رادمرد را خوانده و به نقد و واکاوی آن پرداختهام؛ از روزگاران بسیار دور تا واپسین آثارش. خواستهاش این بود که این مقالات، کتابی گردد و گردآوری شود. مشغلههای فراوان، مجال نمیداد تا این مقالات که هر یک در نشریهای وزین و علمی منتشر شده بود، بازنگری و جمعآوری گردد. تا جایی که طبع حساس و زودرنج آن نازنین را آزرد. قول دادم که این کار را به سرانجام رسانم و مجموعه را منتشر سازم. اما دریغا و دردا که زود، دیر شد. در زمان حیاتش این وعده به ثمر نرسید و امروز، این نوشتهها که خود او آنها را انتخاب و برگزیده بود، در حالی منتشر میشوند که جسم خاکیاش دیگر در میان ما نیست و روح آسمانیاش ناظر بر این کار است. این مجموعه را به روان بلندش تقدیم میکنم و به خاطر این فرصتسوزی، از او پوزش میطلبم…”
ساختار و محتوای کتاب:
کتاب «ما از پریدگان، ما از پرندگان» دربرگیرنده یازده مقاله در قلمرو نقد ادبی، تحلیل معناشناسانه، زیباییشناسی و فلسفه شعر منصور اوجی است. مقالات کتاب بهتفصیل به بررسی ابعاد گوناگون اندیشه و سبک ادبی این شاعر میپردازند؛ از نگاه هستیشناسانه به مرگ گرفته تا زیباییشناسی فرم، آوا و زبان در شعر.
عناوین مقالات به شرح زیر است:
۱٫ ما از پرندگان، ما از پریدگان
(تحلیل تقابلهای دوگانه در حیرانیهای منصور اوجی)
۲٫ هر شعر، خوشگُلی است
(تحریر سخنرانی در خانه هنرمندان ایران ـ تهران)
۳٫ گل، پرنده، مرگ
(برآیند مولوی و خیام در «فرصت امروز»؛ واکاوی دفتر «در وقت حضور مرگ»)
۴٫ مرگِ مُدام
(فلسفه تنهایی و اندیشه مرگ در شعر اوجی؛ متن سخنرانی در دانشکده ادبیات تهران)
۵٫ کجای جهانهای شیراز
(بررسی سیر نوستالژی در مجموعه «از وطن»؛ شعر در ستایش شیراز)
۶٫ تو ای دهان تسلی
(تأملی بر دفتر «آینه صبح»؛ غزلهای منصور اوجی)
۷٫ دَری گشوده به تمامی درها
(خوانشی تامّلی از یک شعر منتخب منصور اوجی)
۸٫ راز و روایت
(مدخلی بر ساختشکنی و بازگشت نشانهها در «چیزی است شبیه گرگ»)
۹٫ شعری از جنس شیراز و نارنج
(تحلیل ساختار آوایی و هویتی شعر اوجی)
۱۰٫ مبانی زیباشناختی روساختهای شعر اوجی
(تحریر سخنرانی در تالار حافظ ـ شیراز)
۱۱٫ یک شعر، یک خوانش، یک دغدغه اگزیستانسی
(بررسی هستینگری و معناطلبی در ساحت شعر)
برشی از کتاب:
“… پیشتر نیز گفتهام، اوجی در شعر و در زیست، مردی است میانهرو. همشهری شیخ و خواجه، از غوغای افراط و افسانه اغراق بهدور است. شاید که شیرازی بودن، خود دلیلی باشد بر «اقتصاد طریق»، چرا که شیرازیان را هوای گزاف و اضاف نیست، و اوجی نیز در سلوکِ سرودن و در سیرتِ بودن، سخت بر این سجیه و سلوک استوار است.
در اندیشه مرگ نیز، اوجی نه مولانای مستِ از خویش رسته است، که مرگ را به شعف در آغوش گیرد، و نه خیامِ رنجیدهی از هستی گسسته، که در اندوه نیستی فرو ریزد. او نه آن رندِ آسمانی است و نه این فیلسوفِ زمینی. گاه طنین ترسهای خیامی در سخنش شنیده میشود و گاه تابشِ وجد و رهایی مولوی. اما هیچگاه به یکی فرو نمیغلتد و از دیگری نمیگریزد. در این دفتر، او برزخی است میان دو قطبِ اندیشه: نه مرگهراسی خیامی بر جانش چیره است، و نه هستیباوری شادمانه مولانا.
اوجی در این ترازوی تفکر، وزنهای تازه مینهد؛ شاعرِ «مرگ مدام» است، اما مدام به امید، نگاهی دارد. او در میانه دو افق ایستاده است: از یک سو، طنین تلخ انکار، و از دیگر سو، نجواهای روشنِ اثبات. و شاید، راز پایداری شعر او، در همین توازن ژرف و تأملبرانگیز نهفته باشد…”
کتاب «ما از پریدگان، ما از پرندگان»، اثری درخشان در حوزه نقد ادبی معاصر است که ضمن وفاداری به اصول علمی، از زبانی شاعرانه و نگاهی تأویلی بهرهمند است. این مجموعه نهتنها گفتوگویی انتقادی با شعر منصور اوجی است، بلکه آیینهای از تأملات فلسفی، زیباشناسانه و تاریخی در باب شعر، مرگ، هستی و معنای بودن در جهان امروز نیز بهشمار میآید.
