تغییر برنامه ایران از «هسته ای» به «تنگه هرمز»

شبکه خبری ان. بی. سی در گزارشی نوشت: تغییر اولویت استراتژیک ایران از برنامه هسته‌ای به کنترل تنگه هرمز را اکنون می‌توان به خوبی در ارزیابی اطلاعاتی و نظامی آمریکا دید. ایران با کنترل عملی این آبراه حیاتی، آن را به اهرم فشار قدرتمندتری نسبت به برنامه هسته‌ای خود تبدیل کرده و معتقد است در مذاکرات دست بالا را دارد.

مساله دیگری که در این ارزیابی به آن می‌توان اشاره کرد، خطرات عملیات نظامی آمریکا برای باز کردن این تنگه است. مقامات نظامی به دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا هشدار داده‌اند که بازگشایی تنگه هرمز از طریق زور، عملیاتی طولانی، مرگبار و بسیار پرهزینه خواهد بود و موفقیت آن قطعی نیست. این عملیات می‌تواند به تلفات سنگین نیروهای آمریکایی، اصابت موشک‌های کروز یا پهپادها به ناوهای جنگی و افزایش بیشتر قیمت نفت منجر شود. این نگرانی‌ها در مشورت‌های ترامپ با مشاورانش درباره گام‌های بعدی علیه ایران موثر بوده است.

دیگر مساله، خواسته‌های ایران برای بازگشایی تنگه هرمز است. مذاکرات برای بازگشایی این آبراه حیاتی به بن‌بست رسیده و ایران تنها با شرایطی حاضر است تا این تنگه را باز کند که شامل پایان دائمی جنگ توسط آمریکا، خروج کامل نیروهای آمریکایی از منطقه، لغو محاصره دریایی، آزادسازی بدون قید و شرط دارایی‌های مسدودشده ایران، پرداخت غرامت جنگی و توقف تهدیدات و توهین به مقدسات ملی است. اما ترامپ این خواسته‌ها را رد کرده و گفته که ایران باید به‌جای آن، خسارات وارد شده به دارایی‌ها و نیروهای آمریکایی را جبران کند.

دو مقام اروپایی گفتند که ایران معتقد است، از طریق کنترل عملی خود بر تنگه، در مذاکرات دست بالا را دارد و این را اهرم فشاری قدرتمندتر از برنامه هسته‌ای خود می‌داند. ایران و عمان در حال مذاکره درباره شرایط یک توافق احتمالی در مورد تنگه هستند و اینکه ایران تنگه هرمز را یک اولویت وجودی و استراتژیک می‌داند، می‌تواند دستیابی به هرگونه توافقی را دشوارتر کند.

اکنون وضعیت تنگه هرمز و تاثیرات اقتصادی آن نیز به شدت مورد بحث و در مرکز توجه قرار گرفته است؛ پیش از جنگ، روزانه بیش از ۱۰۰ کشتی از تنگه عبور می‌کردند که ۲۰ درصد نفت و گاز جهان را حمل می‌کردند. اما در روزهای گذشته، تنها ۱۷ کشتی از آن عبور کردند. این بسته شدن طولانی‌مدت، قیمت سوخت و کالاهای مصرفی را در جهان افزایش داده است.

دیگر گزینه‌ای که توسط مقام‌های اطلاعاتی و نظامی آمریکا مورد بحث قرار گرفته، تاب‌آوری غیرمنتظره ایران در این جنگ است. مقامات اروپایی معتقدند دولت ایران بسیار مقاوم‌تر از حد انتظار ظاهر شده و توانسته حملات سنگین و محاصره دریایی را تحمل کند و قدرت خود را در داخل حفظ کند.

نگرانی از کاهش ذخایر تسلیحاتی آمریکا نیز مساله دیگری است که در مرکز توجه ارزیابی‌های نظامی قرار دارد. جنگ علیه ایران باعث شده پنتاگون نگران تحلیل رفتن ذخایر موشکی خود باشد در حالی که درگیری‌های دریایی ادامه دارد.

جنگ‌های طولانی آمریکا در منطقه و دخالت‌های نظامی آن و در پی‌اش، حضور و استقرار گسترده نظامیان آمریکایی در خاورمیانه که فقط به کشته و زخمی شدن سربازان جوان و تحلیل رفتن تسلیحات منجر شده، نظر اکثریت جامع افکار عمومی آمریکا را به جنگ علیه ایران منفی کرده است. نظرسنجی مرکز تحقیقاتی AP-NORC نشان می‌دهد که دو سوم آمریکایی‌ها معتقدند این جنگ ارزشش را نداشته است. این رقم شامل اکثریت قاطع دموکرات‌ها و مستقل‌ها و نیز حدود ۳۷ درصد از جمهوری‌خواهان است.

ترامپ در روزهای اخیر از توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز خبر داده بود اما ایران بعدا اعلام کرد با آمریکا مذاکره نکرده است. ترامپ سپس گفت آمریکا چیزی شبیه به مذاکره با ایران دارد و تاکید کرد که فشار اقتصادی را افزایش خواهد داد. برخی مقامات پیشین آمریکایی این اقدام را پذیرش ضمنی شکست فشار نظامی در وادار کردن تهران به امتیازدهی می‌دانند.

در نهایت این ایران است که با موفقیت اولویت خود را از «برنامه هسته‌ای» به «تنگه هرمز» تغییر داده و با استفاده از این اهرم، آمریکا را در موقعیت دشواری قرار داده است. عملیات نظامی برای بازگشایی تنگه بسیار پرهزینه و پرریسک است، مذاکرات به بن‌بست خورده و افکار عمومی آمریکا نیز مخالف ادامه جنگ هستند. ایران تاب‌آوری بالایی از خود نشان داده و به نظر می‌رسد به دنبال طولانی کردن مذاکرات است.